Dla specjalistów · 7 min czytania
Przesiew to nie diagnoza: jak czytać wynik kwestionariusza
Krótkie skale przesiewowe, takie jak PHQ-9 czy GAD-7, są cenne w praktyce. Żeby ich nie nadużywać, warto rozumieć czułość, swoistość i wartość predykcyjną.
Do czego służy przesiew
Narzędzie przesiewowe ma szybko wskazać osoby, u których prawdopodobieństwo danego problemu jest podwyższone i warto przeprowadzić dokładniejszą ocenę. Wynik powyżej punktu odcięcia nie jest rozpoznaniem. To sygnał, żeby zapytać dalej.
Czułość i swoistość
Czułość mówi, jaką część osób, które naprawdę mają dane zaburzenie, test poprawnie wykryje. Swoistość mówi, jaką część osób bez zaburzenia test poprawnie uzna za „negatywne”. Obniżenie punktu odcięcia zwykle zwiększa czułość kosztem swoistości, a podwyższenie działa odwrotnie.
Dla PHQ-9 metaanaliza danych indywidualnych pacjentów (Levis i in., 2019) wskazała, że przy progu 10 punktów i porównaniu z wywiadem półustrukturyzowanym czułość wynosi około 88%, a swoistość około 85%.
Pułapka: wartość predykcyjna
Dobra czułość i swoistość nie oznaczają, że większość osób z wynikiem dodatnim ma zaburzenie. To zależy od tego, jak często zaburzenie występuje w badanej grupie.
Na 100 osób w grupie, w której zaburzenie ma 5 osób, test o czułości 88% i swoistości 85% wykryje około 4 z nich. Jednocześnie błędnie oznaczy około 14 z 95 osób bez zaburzenia. Spośród około 18 wyników dodatnich tylko mniej więcej co czwarty będzie trafny.
W poradni specjalistycznej, gdzie zaburzenie występuje częściej, ten sam wynik ma większą wartość. W przesiewie populacyjnym, na przykład w szkole, mniejszą.
Dobre praktyki
- Traktuj wynik jako początek rozmowy, a nie jej zakończenie.
- Używaj progów opisanych w źródle danej wersji językowej i podawaj, który przyjęto.
- Zawsze sprawdź pytania o bezpieczeństwo, na przykład pozycję 9 w PHQ-9, niezależnie od sumy punktów.
- Do monitorowania zmian porównuj wyniki tej samej osoby w czasie, tym samym narzędziem.
Podobne zasady dotyczą GAD-7 i innych krótkich skal z bazy testów.
Źródła
- Kroenke, K., Spitzer, R. L., Williams, J. B. W. (2001). The PHQ-9: Validity of a brief depression severity measure. Journal of General Internal Medicine, 16(9), 606–613.
- Levis, B., Benedetti, A., Thombs, B. D. (2019). Accuracy of Patient Health Questionnaire-9 (PHQ-9) for screening to detect major depression: individual participant data meta-analysis. BMJ, 365, l1476.
- Spitzer, R. L., Kroenke, K., Williams, J. B. W., Löwe, B. (2006). A brief measure for assessing generalized anxiety disorder: The GAD-7. Archives of Internal Medicine, 166(10), 1092–1097.
- Trevethan, R. (2017). Sensitivity, specificity, and predictive values: Foundations, pliabilities, and pitfalls in research and practice. Frontiers in Public Health, 5, 307.
Tekst ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji ze specjalistą. Redakcja STYKI, październik 2026.